Discobolus, ideal güzelliği yansıtmasının yanı sıra sonsuza kadar genç kalan bir atletin denge, uyum ve mükemmel oranlar fikrinin de vücut bulmuş halidir.

Bu heykel, antik Yunan dünyasının ideal güzellik kavramını yansıtır. Heykel yalnızca elindeki diski fırlatmaya hazırlanan bir adamı tasvir etmez; daha çok, kafa, gövde ve uzuvlar bir dizi birbirine zıt kuvvet halinde sıralanmıştır. Heykelin duruşu, denge, uyum, simetri ve oran gibi önemli idealleri simgeler.

Myron, yaklaşık M.Ö. 450-440 tarihlerinde bronzdan yaptığı disk atmaya hazırlanan çıplak atlet heykeli kaybolunca Romalılar hayran oldukları bu heykelin mermer bir kopyasını yaptılar. Heykelin kompozisyonu hangi açıdan bakılırsa bakılsın dar bir düzlemi kaplar. Tasarımı simetri, harmoni, denge ve ritm gibi çağdaş Yunan fikirlerini yansıtır. Kafa, gövde ve uzuvlar bir dizi birbirine zıt kuvvet halinde sıralanmıştır.

Gerilen unsurlar gevşek unsurlarla tezat bir görüntü oluşturur; diski tutan kol arkaya doğru uzanırken, diğer kol önde boşta sallanır; gövde seyirciye dönükken, bacaklar profilden görülür; bacaklardan biri ağırlığı taşırken, diğerine ağırlık binmemiştir; sağ ayağın parmakları yukarı doğru kıvrılırken, diğerinde alta doğru dönmüştür.

Antik dönemin en bilinen simgelerinden “Disk Atan Atlet”  heykeli 1791 yılında, İmparator Hadrian’ın  İtalya, Tivoli’deki villasında bulunmuş ve İngiliz koleksiyoner Charles Townley tarafından satın alınmıştır. Bir süre koleksiyonerin Londra’daki ev-müzesinde sergilenmiş sonrasında The British Museum koleksiyonları arasındaki yerini almıştır.

Bulunduğu zaman kafası eksik olan heykele yine antik fakat gövdeye ait olmayan bir kafa yerleştirilmiştir. Bu kafa, tartışmaya yol açacak şekilde, arkaya değil de öne doğru bakmaktadır. Oysaki orijinalinde heykelin geriye, diski tutan ele dönmüş bir şekilde bakıyor olması kuvvetle muhtemeldir.

Heykel yalnızca elindeki diski fırlatmaya hazırlanan bir adamı  tasvir etmez; daha çok, kafa, gövde ve uzuvlar bir dizi birbirine zıt kuvvet halinde sıralanmıştır. Heykelin duruşu, denge, uyum, simetri ve oran gibi Yunan dünyasında sadece heykeller için değil yaşayan insanlar için de önemli kabul edilen idealleri simgeler.

Bilun ŞEN (parkeoloji.com)

Attika-Boiotia sınırındaki Eleutherai’da doğmuştur. Erken Klasik Dönem boyunca ve belki sonrasında çalışmıştır. Hocası Ageladas’tır. Antik yazarlarca, Myron duyguları ifade etmemesine rağmen heykeltıraşlıkta gerçekçiliğin öncüsü sayılmıştır.

Myron, kendi zamanına hareket getiren bir sanatçıdır. Yontularda ruh hali ile yaptığı işi birleştirmiştir. Figürleri yapacağı işe yoğunlaşmış olarak göstermiştir. Eserlerinde tam bir anı ve anın çıkışını verir. Yontularında hareket, gerginlik, ruh halinin yansımasını vermiştir. Daha çok eğri hatlarla ilgili betimlemeler kullanmıştır. Çağdaşı olan sanatçılardan çok ileri gitmiştir.

En tanınmış yapıtı, Atina Akropolisi’ndeki bronz bir inek heykelidir. Şüphesiz bazı açılardan ilkel betimlemeler yapan Myron, ayak uçlarında koşan, kasları gerilmiş koşucu Ladas gibi betimlemelerinin doğrulukları, enerjileri ve farklı duruşları ile saygınlık kazanmıştır.

Myron, atlet yontularını çok seviyor.

Heykele hareket getiren insan olarak bilinir. Ünlü “disk atan atlet” (Diskobol) yontusunda, birbirine zıt hareketler arasında belli bir durgunluğu sağlayabilmiştir.Yapıtları arasında, başka hayvan heykelleri ve Samos için yaptığı, Athena, Herakles ve Zeus’tan oluşan bir grup da vardır.

Diskobol (Discobolos)

“…disk atmaya hazırlanan birinin pozisyonunda eğilmiş, diski tutan eline doğru dönmüş ve bir dizini doğrulup atmak üzere hafifçe bükmüş.” (Lukianos)

Yontuda sağ ayaktan yukarı giden gücün sağ kola kadar gitmesi verilmiş. Sol kol dengeyi sağlıyor. Elindeki disk artık elinden çıkıyor gibi. Tam bir an ve anın çıkışı var. Myron, ruh hali ile fiziksel hali bir arada uyumlu bir şekilde vermiş. Yontunun yüzünde diski en ileri atacak gibi bakan, güvenli bir duruş var. Boyun kasları çok iyi verilmiş. Dudakları etli. İlk kez Myron’un denediği dönüş hali, çok iyi bir şekilde verilmiş.

Vücut ağırlığının iki ayağa eşit olarak dağıtılması yerine ağırlık bir bacağa bindirilmiş ve böylece vücut eğri bir hat çizerek daha gerçekçi bir görünüm kazanmıştır. Böylece heykel eğri hatlarla, kol ve ayaklarının duruşuyla güzel bir denge örneği olmuştur. M.Ö. 460–450 civarına tarihlenir. Yontuda kontropost duruş hakim. Saç yüzeysel işlenmiş bir şapka gibidir.

Bir çok kopyası yapılan Diskobol’ün, Roma’da (Esquiline) bulunan kopyası, doğru başa sahip tek kopyadır.

Athena – Marsyas Grubu

Daha önce mithosundan bahsettiğimiz gibi Marsyas, Athena’nın attığı flütü bulur. Bu yontu grubunda da bu mithos aktarılmış. Burada Marsyas’ın, Athena’nın attığı flütünü alacakken Tanrıça’nın bakışı ile engellenmesi  verilmiş. Marsyas’ın yasağa rağmen iç dürtülerinin ağır basmasının, tam o anın verilişini görüyoruz yontu grubunda. Yontu grubu, M.Ö. 450’ye tarihlenir.

Athena, belden kemerlenmiş peplos giymiş. Göğüs üzerinde görülen V şeklinde kıvrımlar ilk kez verilmiş. Peplos sanki üzerine geçirilmiş bir çuval gibi. Dizinin kıvrılması, peplos altından gösterilmiş. Dönem özelliği olarak, vücut ağırlığının iki ayağa eşit olarak dağıtılması yerine ağırlık bir bacağa bindirilmiş ve böylece vücut düz bir hat yerine eğri bir hat çizerek daha gerçekçi bir görünüm kazanmıştır. Başı hafif sola ve aşağı doğru bakıyor. Athena burada Tanrıça’dan çok genç kız gibi betimlenmiş. Dolgun bir yüzü, etli dudakları var; top çeneli olarak gösterilmiş. Saçları dalgalı olarak miğferin altından gösterilmiş.

Marsyas’ta gövde geriye doğru yatırılmış. Athena’nın bakışlarından etkilenmesini Myron bu şekilde göstermiş. Sağ ayağı parmak ucunda ve önde; sol ayağı ise geride. Athena’nın bakışlarıyla sol ayağını ve vücudunu geri çekmiş çekmesine ama alma duygusuyla da sağ ayağı halen önde. Çıplak olarak betimlenmiş ve saçı sakalı dağınık olarak gösterilmiş. Yüzünde tedirginlik var. Korku, irkilme, alma duygusu bir arada gösterilmiş.

Bu grubun Athena’sının kopyası, Frankfurt’ta; Marsyas’ın kopyası ise, Roma’da sergileniyor. Diskobol’ün olduğu gibi bu grubun da çok fazla kopyası var.

Ayrıca bu grup, oinochoe, kabartma kaplar ve sikkeler üzerinde betimlenmiş. M.Ö. 440 civarına tarihlenen kırmızı figürlü bir oinochoe üzerindeki betimlemede Athena Marsyas’ı eliyle engelliyor gibi gösterilmiş.

Önemli not: Bu yazı Doç. Dr. Celal ŞİMŞEK’in ders notları altyapısıyla aşağıdaki kaynaklar kullanılarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

BOARDMAN, John, Yunan Heykeli Klasik Dönem, çev. Gürkan Ergin, İstanbul, 2005.

RICHTER, Gisela, Yunan Sanatı, İstanbul, 1969.

http://en.wikipedia.org/ , 6 Mayıs 2007.

Fotoğraflar; http://www.mlahanas.de

http://www-gewi.kfunigraz.ac.at

http://www.theoi.com

http://digi.ub.uni-heidelberg.de

http://www.aeria.phil.uni-erlangen.de