Parkeoloji » Seramik

Sabancı Müzesi’nde Yeni Sergi ve Yeni Atölye Çalışmaları

Bilun Şen — Thu, 14 Feb 2008 10:43:46 +0000

Sakıp Sabancı Müzesi, “Louvre Kolesiyonlarından Başyapıtlarla İslam Sanatının Üç Başkenti: İstanbul, Isfahan, Delhi” Sergisi ile çocukları minyatür bir dünyaya ve çini desenleri ile tanışmaya çağırıyor!

19 Şubat – 1 Haziran tarihleri arasında gerçekleşecek olan sergide çocuklar bu üç imparatorluğun eserleriyle tanışıyorlar. Lale, karanfil, sümbül, çintemani olup, oyunlar oynuyor; seramik objeler üzerine çini desenleri yapıyorlar. Kendi el yazması kitaplarını tezhipliyor, minyatürlerle süslüyorlar.

Çinimasal; Çini sanatının masallarının anlatılması ve oynanması.

Tabaktan Kaçan Desenler ya da Kendi Portrelerimiz; Boş tabakların çiçek bahçesine çevrilmesi ya da portrelerle resimlenmesi.

Çini Pano ya da Çini Yapboz; Çini motiflerle yapbozlar tasarlanması.

Çini Yumurta; Seramik yumurtaların çini desenlerle başka bir şeye dönüştürülmesi.

El Yazması Kitap; El yazması kitapların hazırlanması ve süslenmesi.

Her Şeyden Bir Parça; Çini desenler, tezhip ve minyatürden oluşan bir kolajla eşsiz bir tablo hazırlanması.

Çinili At; Hep birlikte at maskotuna desenler eklenmesi.

5–6, 7–8, 9 – 11 ile 12 ve 12 yaş üstü gruplar için farklı seviyelerde hazırlanan ve ücretsiz olan programlara en fazla 20 kişi kabul edebiliyorlar. Hemen randevu alın!

Salı ve Çarşamba günlerindeki programlar için:

1. Seans 10.00 – 12.00

2. Seans 13.30 – 15.30

Randevu için Sakıp Sabancı Müzesi’ni arayabilirsiniz. (0212 277 22 00 / Dahili 113)

Perşembe, Cuma, Cumartesi ve Pazar günlerindeki programlar için:

1. Seans 11.00 – 13.00

2. Seans 14.00 – 16.00

Randevu için Söz Danışmanlık’ı 09.00 – 18.00 saatleri arasında arayabilirsiniz. (0216 367 84 37)

Eski Çağ’da İçki ve Sunu Kapları

Bilun Şen — Sun, 16 Dec 2007 11:44:16 +0000

9 Aralık 2007 – 30 Mart 2008 tarihleri arasında Vehbi Koç Vakfı Sadberk Hanım Müzesi’nde düzenlenecek olan Eski Çağ’da İçki ve Sunu Kapları sergisinin konusunu Sadberk Hanım Müzesi koleksiyonunda yer alan Bizans Dönemi öncesine ait içki ve sunu kültürünü yansıtan kaplar oluşturmakta.

Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu
9 Aralık 2007 – 30 Mart 2008
Su, bira ve şarap tarih boyunca hem günlük hayatta yer alan, hem de tanrılara sunulan kutsal içecekler olmuşlardır. Su dışında, bira ve şarap gibi sıvıları barındıran kapların her zaman özel formlarda yapılmış oldukları ele geçen örneklerden anlaşılmaktadır. Sergide, Eski Çağ’da Anadolu ve Ege Dünyası’nın farklı bölgelerinde pişmiş toprak, metal ve camdan imal edilmiş olup içeceklerin depolanması, servisi ve içiminde kullanılmış olan kapların çok sayıda örneğine yer verilmiştir. Bu kapların büyük çoğunluğu, Vehbi Koç Vakfı’nın, 1983 yılında, Müze’ye kazandırdığı Hüseyin Kocabaş koleksiyonuna aittir.

Klasik Çağ öncesinde kaplar, içkinin servisinin yapıldığı, içildiği ve sunu (libasyon) kapları olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Tankard, depas ve kadehler içki içmek amacıyla kullanılan kaplar iken, yonca ağızlı testiler sunma işlevi için kullanılmıştır. Ayrıca hem içki servisinin yapıldığı hem de libasyon kabı olarak kullanılan kaplar da mevcuttur. Bunlar ise başta gaga ağızlı testiler olmak üzere, askoslar, rhytonlar ve omphaloslu taslardır.
Hellen ve Roma Döneminde ise, günlük yaşamda genellikle su veya şarabın servisi ve içiminde pişmiş topraktan üretilmiş kaplar kullanılmıştır. Bununla birlikte, statü ve zenginlik sembolü olarak kabul edilebilecek altın, gümüş ve bronz gibi değerli metallerden üretilmiş kaplara da rastlanmaktadır. Roma Döneminde bu repertuvara camdan üretilmiş örnekler de eklenmiştir.

İlk Tunç Çağı’ndan Roma Dönemi’ne kadar kronolojik olarak örneklerini izleyebildiğimiz çoğu yayımlanmamış olan bu eserlerden 70 adedine de sergi katalogunda yer verilmiştir.

Kaynak

Polygnotos ve Meidias Ressamı

Bilun Şen — Sun, 29 Apr 2007 00:31:21 +0000

Modern resim geleneğinin son sınırları Klasik Dönem’de çizilmiştir. M.Ö. 5. yy.ın en önemli özelliği, duvar resimlerinin, vazo resim sanatını etkisi altına almış olmasıdır. Diğer bir özellik ise, antik kaynakların bu dönem duvar resimleri hakkında bilgi vermiş olmasıdır.

Plinius’un bildirdiğine göre, adı bilinen ilk ressam, Kleonaili Kimon’dur (512–449). Kimon, Resim Sanatı’na hacim kazandırmak için yeni denemeler ve kısaltmalar yapmış, konuları birbirinden ayırmaya öncülük etmiştir.

Klasik Dönem’in araştırmacı, yenilikçi ressamlarının en büyüğü Polygnotos’tur.

Thasoslu Polygnotos

Delphi ve Atina’da çalışmıştır. Stoa Poikile’deki eserlerinden dolayı Atina vatandaşlığı almıştır. M.Ö. 480–440 yılları arasında çalışmış olan Polygnotos, Antik Çağ’ın ilk büyük ressamıdır. Bir çok şehirde binaları büyük duvar resimleri ile süslemiştir. Perikles çağında çağdaşı Atinalı Mikon ile birlikte çalıştıkları bilinir. Babası ve hocası olan Aglaophon ile kardeşi Aristophon ile de çalışmıştır. M.Ö. 465 yılından itibaren verimli çalışmıştır.

Polygnotos ve Mikon hakkında, Pausanias, Plutarkhos, Plinius ve Aristophanes bilgiler verir.

Derinlik ve mekân hissini yaratmak için figürleri farklı yükseltilerde verip, bazı figürlerin ayaklarını göstermeyerek engebeli araziyi vurgulamıştır. Ethosu yani iç karakteri ifade etmiş, insan ruhunu tasvir etmiştir. Figürlerin yüzünde ¾ dönüşü vermiştir.

Plinius onun insanları gerçekte olduğundan daha güzel betimlediğini, hatta figürlerde dişleri bile gösterdiğini bildirmiştir.

Aşırıcı süslemeci bir eğilim gösterir.

Plataia Athena Tapınağı’nda yaptığı duvar resimlerinde Arkaik Dönem’in kalın peplosunu terk ederek giysileri şeffaf vermiş, figürlerde yüzlere gülümseme ile ifade kazandırmış, dışavurumculuğun işareti olan ifadeyi iyi vermiştir.

Delphi Knidoslular Leskhesinde, İlloupersis (Troia’nın yağmalanması) kompozisyonunda inleyen, üzüntülü figürler betimlemiştir.

Polygnotos, ayrıca dönemin vazo sanatçılarını etkilemiştir. Vazolar üzerine resimlerinin bir bölümü aktarılmıştır.

Pausanias, Stoa Poikile’de yaptığı 4 resim hakkında bilgi verir. Burada yer alan dört resimden biri olan Amazonomachi sahnesini, kaynaklar Mikon’un yaptığını bildirir. Bu sahne Amazonlarla Theseus’un mücadelesini anlatır.

Meidias Ressamı

M.Ö. 6. yy.da başlayan ve sürekli bir gelişim çabası gösteren vazo sanatı, M.Ö. 5. yy. sonu- M.Ö. 4. yy. başlarında gerçeklik ve doğallığa ulaşmıştır.

Meidias Ressamı, M.Ö. 420–400 yılları arasında çalışmıştır. Londra’da sergilenen bir hydria üzerinde adı çömlekçi olarak geçtiğinden, Meidias Ressamı olarak adlandırılmıştır. Çömlekçi Meidias adına çalışan sanatçı, son kırmızı figürün canlı ressamı olarak görülmektedir.Meidias Ressamı kompozisyonu tipinde çalışan diğer sanatçılar için de aynı isim kullanılmıştır. Aynı üslupta resimlenmiş olan 4 hydria, 4 lekythos, 2 lekane, 2 pyksis ve 1 oinochoe Meidias Ressamı’na verilmektedir.

Athena Nike Tapınağı Balustrade Kabartmaları, Nereidler Anıtı ve Bassae Apollon Tapınağı kabartmalarında görülen kıvrımları aynen vermiştir.

Daha çok kadın figürlerini betimlemeyi seven Meidias Ressamı, M.Ö. 4. yy.da yozlaşmaya uğrayan ve kendisinden sonra gelen ressamları etkisi altında bırakmıştır. Bunlar içinde Aristophanes, Karlsruhe, Paris ve Atina’nın Düğün Ressamları sayılabilir.

Figürleri, perspektif hariç resim sanatının tüm problemleri çözüldüğünden hareketli ve canlıdır. Nadir olarak büyük figürlü sahneler yapmıştır. Figürlerin gezdiği ve oturduğu yerleri göstermemiştir; figürlerde her türlü duruşu vermiştir. Aşırı süsleyici bir eğilim gösterir. Figürlere yaptığı altın renkli takılarıyla betimlemeye zenginlik katmıştır.

Figürleri yumuşak çizgilerle resmetmiştir. Kompozisyonlarda yeni bir arayış içinde perspektif anlayışına göre figürleri yerleştirmiştir. Genel olarak Hydria, Pyksis ve bodur Lekythos boyamıştır.

Elbiseleri bol kıvrımlı ve elbise altından vücut hatlarını gösterir şekilde yapmıştır. Artık elbise figürün vücut detaylarının gösterilmesinde engel teşkil etmemektedir.

Mitolojik sahneler, Aphrodite-Eros, Dionysos öykülerini betimlemiş, bu öykülerden de daha çok kadınları tercih etmiştir. Kadın figürleri çoğunlukla yıkanan, süslenen ve dans eden şekildedir. Figürlerin elbiselerinde bazı helezonik çizgilerle zengin bezeme özellikleri elde ederek çağın anlayışını yansıtmıştır.

Zaman zaman kullandığı bitki motifleri çeşitli yerlerden çıkmakta olup, bunları sahne içinde sahneyi bölücü veya doldurucu motif olarak yapmıştır.

Bu dönemde Heykel Sanatı’ndaki, figürlerdeki elbisenin ince, ıslak, uçuşur ve şeffafmışçasına alttan vücut hatlarının gösterilmesi geleneğiyle paralellik görülür.

Önemli not: Bu yazı Doç. Dr. Celal ŞİMŞEK ve PAU Arş. Gör. Mehmet Okunak’ın ders notları altyapısıyla aşağıdaki kaynaklar kullanılarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

HASPELS, Emilie, Eski Yunan Boyalı Keramiği, çev. Aşkıdil AKARCA, İstanbul, 1946.

http://www.getty.edu , Meidias Painter, 20 Nisan 2007.

http://www.thebritishmuseum.ac.uk , 21 Nisan 2007.

Fotoğraflar: http://www.insecula.com

http://www.perseus.tufts.edu

http://www.provincia.fi.it/

http://www.unige.ch/

http://concise.britannica.com/

Aydınlatma Aracı Olarak KANDİLLER

Bilun Şen — Sat, 13 Jan 2007 20:33:08 +0000

Ateşin kontrol altına alınmasıyla ortaya çıkan aydınlatma araçlarından kandil, aydınlatma işlevini koruyarak günümüze kadar gelmiştir. Antik Çağ’da mezar hediyesi, yeni yıl hediyesi, Tanrı’nın ışığı olarak kutsal anlam içermesi, adak olarak sunulması gibi işlevleri bulunan kandil, günümüzde şehirlerde dekoratif bir süs eşyası olarak kullanılırken, köylerde halen aydınlatma işlevini sürdürmüştür.
Aydınlatma işlevli kandiller önceleri sadece evlerde kullanılmış olmalıdır. İlk kandiller çanak şekilli olduğundan bunları taşımak zordu ve bunlar muhtemelen sabit duruyorlardı. Sonraları, kandil formunun değişmesi yani üzerinin kapanması ile bunlar genel mekanların, agoraların ve sokakların aydınlatılmasında baş rolde yer almışlar. İki burnu olan kandillerle (bilychnis) ikiden fazla burnu olan kandiller (polymyxus) daha çok cadde ve sokaklarda fazla ışık sağlamak amacıyla kullanılmışlardır.
Antik çağ boyunca tapınaklara, mezarlara ve ev temellerine adanan kandillerle karşılaşılır. Tapınaklara adanan kandiller bir Tanrı ya da Tanrıçaya adanmıştır. Bunlar daha çok insanların Tanrılarına şükranlarını sunması için adanan kandillerdir.
Mezarlarda adak kandilleri dışında hediye olarak bırakılmış kandillerle fonksiyonel kandiller de vardır. Bu kandiller, ölünün öbür dünyada kullanılması inancıyla bırakılmış olmalıdırlar. Çünkü ölülerin gittiği öbür dünya, inanışta karanlık bir yerdir. Bir diğer bırakılma nedeni, ölüyü gömüye hazırlayanların ve mezarlara belli zamanlarda yapılan ziyaretlerde ölü yakınlarının kullanması içindir.
Aydınlatma, adak ve mezar hediyesi amaçlarından başka yeni yıl hediyesi olan kandiller de zaman içinde karşımıza çıkar. Bunlar, üzerinde “mutlu ve verimli yeni yıl” yazan, daha çok temenni kandilleridir. Bunlar daha çok Roma geleneğine dayanır.
Kandiller günümüze yaklaştıkça daha çok dini yapılarda kullanılan aydınlatma aracı olarak ortaya çıkış işlevlerini korumuşlardır.
Antik çağda yaygın olan ve seri üretilen kandiller zamanla endüstri haline gelmiştir. Üretildikleri bölgeden hayvanlar veya gemilerle diğer bölgelere aktarılan kandillerin fiyatları hakkında kesin bilgimiz yok.
En erken kandil kullanımı Erken Paleolitik çağa kadar iner. Bu kandiller taş bir kase biçimindeydi. Ayrıca ilk kandil örnekleri arasında deniz kabukları da sayılabilir.
Dönem ilerledikçe insanlar kendi yaptıkları pişmiş toprak küçük çanakları kandil olarak kullanmışlardır. Bronz çağına gelindiğinde bu çanak şekilli, elde şekillendirilen kandillerin bir tarafının fitili koymak için dışarı doğru büküldüğü görülür. Demir çağında bu formu koruyan kandilin derinleştiği ve fitil koymak için bükülmüş kısmın daraldığı gözlenir.
Bundan yaklaşık 400–500 yıl sonra kandillerin infundibulum kısımlarına delikler yapıldığı görülür ki bu Arkaik döneme rastlar. Bu deliklerin etrafı da içine konan yağın dışarı taşmaması için yükseltilmiştir. Bu dönemde henüz discus kısımları oluşmamış kandillerin burun kısmı oluşmuş ve burun kısımları gövdeye bitişiktir.
Klasik dönemde eklenen kulp, kandile büyük işlevsellik kazandırarak onun taşınan bir ışık kaynağı olmasında önemli rol oynamıştır. Bu dönemde özellikle stilize bant kulplar kullanılmıştır. Kandillerin esas kulp profili bir sonraki devir yani Hellenistik dönemde şekillenir.
Kandillerin discus kısmının belirginleşmesi Hellenistik devre rastlar. Kandillerde belirginleşen kaide kısmı dikkat çeker. Kandil tiplerinde bölgelere göre çeşitlilik ortaya çıkar. Discus deliği oldukça küçülür.
Roma döneminde, Hellenistik devrin, gövdeden belirgin bir şekilde ayrılan kaide formunun yerini, düzleşmiş ve zemine tam oturan tabanlar almıştır. Roma Dönemi’ne gelindiğinde gövde kısalmış, basık discoid bir görünüm almıştır. Omuz daralmış ve dik bir profille alt gövdeye geçiş başlamıştır.
M.S. 3. yy’daki savaşlardan ötürü kandil endüstrisi zayıflamış ve bu tarihten sonra kandillerin, zaman zaman değişikliğe uğrasalar da kötü taklitleri yapılmıştır.
Hristiyanlığın egemen olduğu Bizans döneminde doğal olarak kandiller üzerinde haç gibi Hristiyanlıkla ilgili betimlemeler yer alır. Roma sanatından olduğu gibi etkilenen Bizans sanatı, onun geleneğini sürdürerek, sanat eserlerine yeni eklentiler yapmışlardır. Kulpların haç şeklini alıp, uzadığı örnekler görülür. Bizans üzerinde egemen güç olan Hristiyanlığın kandiller üzerindeki etkisi de açıkça görülür. Bu dönemde kandillerin kaideleri tekrar yükselmeye başlar.
İslami dünyada büyük ölçüde dini nitelik kazanan kandiller, Tanrının ışığı gibi görülüp önemli ölçüde değer kazanmışlardır. Bu dönemde kandillerin vazo şeklini alıp, boyutları büyür ki bunun nedeni de, cami gibi büyük mekanları aydınlatmada kullanılmaları ve oraya yeterli ışığı sağlamalarını istemektir.
Günümüzde de halen devam eden ve ilk defa M.S. 17. yy’da ortaya çıkan, kandillerle yazılan yazı yani mahya sanatı, dekoratif bir aydınlatma unsuru olup, kandillerin taşınabilir ışık kaynakları olmasının etkisidir.
Kandillerin yüzyıllar boyu bu evrelerden geçmesi, şekil ve işlevinde farklılıkların meydana gelmesinin nedeni, insanoğlunun yenilik ve değişikliğe doyumsuzluğu olarak gösterilebilir. Günümüzde yapılan yeni keşiflerin yanı sıra eskiye bağlılık da devam eder. Bunun, tez konumla ilgili olmasından dolayı da, en güzel örneği, antik çağda kullanılan yağ lambalarının yani kandillerin günümüzde dekoratif amaçlı kullanılması gösterilebilir. Bunlar elektrik kesintisinde devreye girer diye düşünülse de özellikle şehirlerde ışıldak denen pille çalışan aydınlatma araçları kullanılmaktadır. Yağ ve gaz lambaları, bugün elektriğin olmadığı kırsal kesimlerde işlevsel olarak halen kullanılmaktadır.